23 abr. 2026

Ndoikomo’âvéima guarani iñakâre

Tesa opáyva

Ohai Mario Rubén Álvarez - alva@uhora.com.py

Ha’ete riréma ndaikatumo’âveimaha, hasypeve hi’aju Guarani Ñe’ê Rerekua Pavê (Academia de la Lengua Guarani). Oñepyrûma oguata ha oheka haperâ.

Ñande Léi Guasu (Constitución) 1992-pe guaréva niko he’i ñane retâ ñe’ênguéra (guarani ha kastelláno) ojojaha... Péva kuatiápe rei. Opa henda rupi nunga ojehecha ha oñehendu kastelláno ojepurueteveha guaranígui.

Areterei niko umi ñande ypykuéra guarani ñe’ê oñembotapykue. Jurúpe ha’éicha ojehayhúva ndaipóri, ha katu pe oñeikotevêhápe ojechauka upeichaha, sa’i umi ojepytasóva hese.

Ñembotapykue ko ohomahinakuri ñemboyképe, mbeguekatúpe. Pe Tekome’ê Ñe’ênguéra Rehegua (Ley de Lenguas) osêva’ekue 2010 pahápema omoñepyrû tape pyahu; 2011-pe ojy Paraguái Ñe’ênguéra Rerekua (Secretaría de Políticas Lingüísticas).

Ha agâ ramo oî ko Guarani Ñe’ê Rerekua Pavê.

 mba’e mbeguete osyryry aja, guarani oiko iñakâre. Mombyrýma oho ha’eñorei. Oñe’êva ojapo chupe haperâ. Avave ndohechaukái oñe’êvape mamo rúpipa ohova’erâ oipurúvo guarani.

Ko’âgâ opáta upéva. Guarani Ñe’ê Rerekua Pavê he’íta mba’épa oî hendápe ha mba’épa nahániri oñeñe’êvo ha ojehaívo; omopeteîva’erâ guarani achegety (abecedario), oguenohêva’erâ guarani ñe’ê jepuru hekopete (gramática fundamental de la lengua), ojapova’erâ ñe’ê ryru (diccionario) ha he’iva’erâ mba’éichapa omongakuaáta iñe’éndy (vocabulario).

 mba’e rupi omombaretevéta guarani ikatu haguâ Paraguái iñe’êkói añetete.

Ñande niko ñañe’ê guaraníme ha katu ndajaleéi ha ndajaskrivíri pype. Ñañe’ê, jalee ha jaskrivírô pype pe kastellánope guáicha ñane retâre ikatu oje’e hendaitépe país bilingüe.

Heta ára oñemoingese ñane akâme ñañe’êgui guaraníme ñañe’êvaiha kastellánope. Péva japu. Ñañe’êvai kastellánope ñañembo’evaígui.

Oje’e avei ñañe’êgui guaraníme ñane mboriahuha. Péva avei japu. Ñande ñane mboriahu oîgui heta ára oisyrykupáva ha’eñónte pe ñane mba’e rangue. Ikatukuri ñañe’ê inglés, francés terâ sanscrito-pe. Upeichavérô jepe ñane mboriahutantevoi.

Academia de la Lengua Guarani pópe año noîrî ñane ñe’ê rekove. Tuicha oipytyvôta ojapórô pe ojapova’erâ. Ha katu ojepytaso mbareteva’erâ avei Secretaría de Políticas Lingüísticas ha Ministerio de Educación.

Guarani oñembo’evearâ ha oñembo’e porâvéarâ. Oñembo’eháicha agâ ha’ete ku ojeipotáva omano pya’e guarani.

Más contenido de esta sección
La Comisión Interamericana de Derechos Humanos (CIDH) advirtió que en Paraguay “se mantienen elevados” los niveles de violencia e impunidad en medio de denuncias de “corrupción estatal”, aunque reconoció “avances en la institucionalidad democrática” y en las políticas de protección de los DDHH.
Un cuarto recluso de la Penitenciaría Regional de Concepción falleció este martes, presuntamente a causa de tuberculosis, según confirmaron autoridades tras el último informe emitido por el Ministerio de Justicia. Temen la propagación de la enfermedad dentro del penal.
Para celebrar el Día Internacional del Libro que se conmemora este jueves 23 de abril, la institución desarrolla una jornada conmemorativa con obsequios para los visitantes en la Manzana de la Rivera, Ayolas 129. La actividad es clave para la promoción de autores nacionales.
El presidente de la República, Santiago Peña, aseguró este jueves que la región de la Triple Frontera fue “injustamente estigmatizada” durante años como sinónimo de criminalidad, y sostuvo que actualmente existe una firme voluntad política de transformar esa percepción mediante la cooperación internacional y el fortalecimiento institucional.
La fiscala acusadora Cinthia Vera solicitó al Jurado de Enjuiciamiento de Magistrados (JEM) la remoción del cargo del juez Gustavo Villalba Báez, imputado por supuestamente formar parte del esquema de la mafia de los pagarés.
Varios usuarios de la Administración Nacional de Electricidad (ANDE) denunciaron un aumento de sus facturas. Desde la empresa estatal explicaron qué fue lo que ocurrió.