Ñamañárô guarani rekovére ko’â 200 ary ohasava’ekuépe ñane retâ omondoho ramo iñapytîha España-gui jaikuaase voi mba’éichapa nomanóima. Haimete nunga opavave mburuvichakuéra ndoikuaaséi chugui mba’eve. He’i ñanemomboriahuha. Ha ojapoha ñandehegui génte tavy.
Añetéko pe mbo’ehára Reinaldo Decoud Larrosa he’iva’ekue guaraníre: “Heta kyséma oñehâimbe’e nde rérape, heta hu’ýpema reñeha’â, hi’âgui rejepe’aite ko yvy ape árigui ha ojehecha péva ndaikatumo’âi”.
Sarmiento niko he’iva’ekue Mitre-pe, Paraguay kusugue ári, ojukaitesérô ko tetâ ohapo’oitevarâha guarani. Pe mbo’ehára argentíno upérô ndoikuaáiva gueteri ha’e uvei omanotaha ñande apytépe, oikuaa porâguínte he’i.
Umi ndaha’éiva ñane retâygua ñe’ê ohendúvo umi hemimoîngue oisambyhy haguâ Paraguay omboty eskuéla rokê guaranígui. Mitâ ndoikuaái ramo jepe kastelláno oje’ovliga chupe oñe’êhaguâ oimeháicha rei, te’i he’íva, toîvaipa jepe ra’e.
Ñemokirîrî rapykuéri oîma he’íva Paraguay-pe heta oîha mboriahu oñeñe’êgui guaraníme. ¡Aráka! Ápe niko heta oî mboriahu umi poguasukuéra oisyrykupágui hovakyrakue ha ndohejáigui imesakuéragui ho’a tembi’u ku’ikuemínte jepe. Ikatúko ñañe’ê ingles térâ fransés-pe ha hetátante avei mboriahu. Ndaha’éiko ñe’ê pe ñande pytéva jatevúicha. Mburuvicha mondaha ko pe ñande ruguy’óva.
Oñeha’âmbaitérô jepe umi guarani jukaseha ndaikatúi ipu’aka oñe’êvare. Âvako guarani omoingovéva opaicharei... Ha’ekuéra rupínte guarani ipytuhê mbarete gueteri.
Ha katu nañaimo’âiva’erâ guarani oikove haguére apeve haimete ha’eñorei nomano mo’âiha. Ñamyenyhêrô España ñe’êgui, nañambo’éi hekópe, nañamboguatái Ley de Lenguas ha ñamoheñói ñe’ê pyahu avave ndoikuaáiva ñamokangýta guarani. Upevarângue, ñañeha’âva’erâ ñamombareteve uvei.